Ο Δημήτρης Ελαφρόπουλος, φοιτητής του ΤΕΦ, παρουσίασε ανακοίνωση για την περιγραφή του προσφυγικού στα ΜΜΕ

07.10.2017 12:11

Νατάσσα Βαφειάδου, Κώστας Μαρκενδούδης

Από τα αμφιθέατρα του ΔΠΘ σε διεθνές συνέδριο γλωσσολογίας - «Στο βωμό της μεγαλύτερης απήχησης στο κοινό, ένα ΜΜΕ δεν ενδιαφέρεται για την ακριβή ορολογία»

Δείτε περισσότερα στο: http://www.paratiritis-news.gr/

Το βάπτισμα του πυρός σε διεθνή συνεδριακό κύκλο πήρε ο Δημήτρης Ελαφρόπουλος, φοιτητής του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ, ο οποίος παρουσίασε το αποτέλεσμα της έρευνάς του στο 13ο International Conference on Greek Linguistics που πραγματοποιήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου στο βρετανικό πανεπιστήμιο του Westminster.
 
Το συνέδριο, που πραγματοποιείται κάθε δύο χρόνια, αφορά την μελέτη και την ανάλυση των Ελληνικών (Αρχαίων, Μεσαιωνικών και Μοντέρνων) με ιδιαίτερη έμφαση στις ύστερες φάσεις της γλώσσας.
 
Στο συνέδριο υπήρχε σημαντική συμμετοχή και από το ΔΠΘ, από το οποίο παρουσιάστηκαν συνολικά 7 ανακοινώσεις, με τον κ. Ελαφόπουλο, τον νεότερο των συμμετεχόντων, να ανεβαίνει στο βήμα και να παρουσιάζει, έχοντας όλο το προηγούμενο διάστημα τη βοήθεια της προέδρου του τμήματος κ. Ζωής Γαβριηλίδου, την ανακοίνωσή του για τη χρήση μεταφορών για την περιγραφή της προσφυγικής κρίσης στα Ελληνικά και Ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης.
 
Η ομιλία έχε ως βάση την παραδοχή ότι οι μεταφορές που χρησιμοποιούνται στη γλώσσα, αποτελούν ισχυρό εργαλείο για να θέσει κανείς σε ένα πλαίσιο ένα κοινωνικό ή πολιτικό γεγονός.
 
Ο κ. Ελαφόπουλος επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνεται το προσφυγικό από τα Ελληνικά και τα Ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, αναλύοντας περίπου 100 αποκόμματα από Ελληνικές και Ευρωπαϊκές εφημερίδες αλλά και τηλεοπτικά αποσπάσματα, εντοπίζοντας διαφορές στη χρήση των μεταφορών μεταξύ Ελληνικών και Ευρωπαϊκών πηγών, αλλά και διαφορές ανάλογα με τον πολιτικό προσανατολισμό των μέσων.
 
Τόσο για την εμπειρία του στο διεθνές συνέδριο όσο και τα ευρήματα της έρευνάς του και πώς αυτά επηρεάζουν την εικόνα που έχουμε για την κάλυψη της προσφυγικής κρίσης μίλησε στο ραδιόφωνο του «ΠτΘ» και τη Νατάσσα Βαφειάδου ο κ. Ελαφρόπουλος.
 
Ο λόγος στον ίδιο λοιπόν… 

«Καλό είναι σαν πρώτο βήμα να παρακολουθεί κανείς ένα συνέδριο, αλλά κάνει τη διαφορά όταν συμμετέχει σε αυτό ενεργά και παρουσιάζοντας» 

ΠτΘ: Έδωσες το παρών ως μέλος μια αρκετά μεγάλης αποστολής, από πλευράς του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στις αρχές Σεπτεμβρίου στο Λονδίνο, παρουσία της προέδρου του τμήματος, της κ. Ζωής Γαβριηλίδου, όπου δεν περιορίστηκες απλά στο να είναι ακροατής, αλλά συμμετείχες ενεργά παρουσιάζοντας μια εισήγηση που αποτελεί αποτέλεσμα δικού σου ερευνητικού έργου. Σε τι αναφερόταν η διοργάνωση αυτή και τι σημαίνει το ICGL;
Δ.Ε.:
Το ICGL είναι ένα διεθνές συνέδριο ελληνικής γλωσσολογίας. Έλαβε χώρα στο Λονδίνο με διοργάνωση του πανεπιστήμιου του Westminster, 7-9 Σεπτεμβρίου. Το ΔΠΘ και ειδικότερα το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας, είχε τη χαρά να έχει τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή με 7 ανακοινώσεις στις τρεις μέρες συνεδρίου. Εγώ σε αυτό το συνέδριο πήρα το βάπτισμα του πυρός, γιατί καλό είναι σαν πρώτο βήμα να παρακολουθεί κανείς ένα συνέδριο, αλλά κάνει τη διαφορά όταν συμμετέχει σε αυτό ενεργά και παρουσιάζοντας.
 
Στην προεργασία, μιας και υπάρχει ένα στάδιο ερευνητικό σε συνεργασία με κάποιον καθηγητή, είχα τη χαρά να συνεργαστώ με την κ. Γαβριηλίδου, η οποία είναι αεικίνητη και εύρισκε το χρόνο να είναι αρκετά υποστηρικτική και να μου δώσει τον τρόπο για να εργαστώ και να φτάσουμε σε αυτό το αποτέλεσμα που φτάσαμε. 

«Οι λέξεις έχουν σημασία και κάνουν τη διαφορά» 

ΠτΘ: Ποιο ήταν το περιεχόμενο της ανακοίνωσης και πώς εξέλαβες τις αντιδράσεις του ακροατηρίου σου;
Δ.Ε.:
Η ερευνητική μου εργασία έχει να κάνει με το προσφυγικό και ειδικότερα την πρόσληψη του προσφυγικού από τα ελληνικά και ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης. Ως θεωρητικό εργαλείο, χρησιμοποιήσαμε μια θεωρία αμερικάνικη, η οποία έχει ως αξίωμα ότι χρησιμοποιούμε στη ζωή μας πάρα πολλές φορές μεταφορές, γιατί έτσι αντιλαμβανόμαστε καλύτερα τον κόσμο.
 
Όσον αφορά το προσφυγικό, δώσαμε βάση στα ψηφιακά και έντυπα μέσα, αλλά και σε τηλεόραση, σε κάποια βίντεο που δουλέψαμε, για κάποιες φράσεις-κλειδιά, όπως «επέλαση των προσφύγων», «στρατιές προσφύγων», «καζάνι που βράζει το προσφυγικό», «αποθήκη ψυχών η Ελλάδα» κλπ. Δηλαδή όταν λέμε «αποθήκη ψυχών η Ελλάδα», δεν μπορούμε να εννοούμε ότι αποθηκεύουμε ένα άνθρωπο. Αποθηκεύουμε ένα αντικείμενο.  Οπότε άρρητα περνάει το μήνυμα ότι ένας πρόσφυγας είναι αντικείμενο.  Ή όταν μιλάμε για στρατιές προσφύγων, περνάει το μήνυμα ότι είναι μια εχθρική απειλή η οποία κατευθύνεται προς το μέρος μας.
 
Κατά την παρουσίαση υπήρχε σίγουρα ένα άγχος όμως ήταν αρκετά δεκτικό το ακροατήριο. Ήμουν ο Βενιαμίν του συνεδρίου, ήμουν ο μικρότερος με διαφορά και τους άρεσε πάρα πολύ το θέμα, γιατί είναι επίκαιρο και ανοικτό για περαιτέρω έρευνα.
 
Μετά την παρουσίαση υπήρχε μια μεγάλη συζήτηση για το ποιος είναι ο κατάλληλο όρος για να χαρακτηρίσουμε το άτομο το οποίο φεύγει από μια ανατολική χώρα για να έρθει προς μια δυτική χώρα. Πρέπει να τον πούμε πρόσφυγα, μετανάστη ή ότι αναζητά άσυλο; Κάθε όρος έχει και τη διαφορά του.
 
Στην Αγγλία προτιμούν κάποιους όρους οι οποίοι δείχνουν την απειλή. Ο Κάμερον χρησιμοποιούσε κάποιες φράσεις στα αγγλικά όπως ότι είναι «σμήνος προσφύγων που έρχεται προς την Αγγλία». Οι λέξεις έχουν σημασία και κάνουν τη διαφορά, πόσο μάλλον όταν μιλάμε ακόμα και για πολιτικούς όρους ή και νομικούς όρους. Έχει τεράστια διαφορά αν θα χαρακτηριστεί κάποιος μετανάστης, αν θα χαρακτηριστεί κάποιος πρόσφυγας, αν θα χαρακτηριστεί «αιτούντας άσυλο». 

«Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος αντιμετώπιση του προσφυγικού, κάθε προσέγγιση έχει μια συγκεκριμένη οπτική» 

ΠτΘ: Το συμπέρασμα που κατέληξες, ως προς την πρόσληψη του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος από τα ελληνικά ΜΜΕ, ποιο είναι; Υπάρχει σωστή αντιμετώπιση,  λανθασμένη ή κατευθυνόμενη αντιμετώπιση; Γίνεται σωστή χρήση των όρων, υπάρχει προπαγάνδα πίσω από όλο αυτό;
Δ.Ε.:
Ήταν πολλά τα συμπεράσματα. Κατ' αρχάς δεν υπάρχει σωστή ή λάθος αντιμετώπιση του προσφυγικού,  κάθε προσέγγιση έχει μια συγκεκριμένη οπτική. Αναλύοντας τον τρόπο που ο άλλος σου παραθέτει, σου προπαγανδίζει  μια ιδέα, ένα ζήτημα, μπορείς να βγάλεις κάποια συμπεράσματα για το μετερίζι του. Στην ουσία με ποιο τρόπο, αν είναι περισσότερο ή λιγότερο στρατευμένος.
 


Υπάρχει σαφής διάκριση. Ειδικότερα στα έντυπα μέσα, κάποιες εφημερίδες που ήταν φιλοκυβερνητικές επί κυβερνήσεως Νέας Δημοκρατίας προσπαθούσαν να δαιμονοποιήσουν του πρόσφυγες.  Μεγάλη διαφορά είδαμε στα πρωτοσέλιδα από την εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ και μετά. Η διαφορά έγκειται στο ότι προσπαθούσαν να δαιμονοποιήσουν τους πρόσφυγες με τρόπο που να συνδέεται και με την αδράνεια της κυβέρνησης.
 
Πάντα κάθε λέξη κρύβει πίσω της και ένα στερεότυπο ή μια ιστορία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση διαπιστώσαμε ότι στο βωμό της μεγαλύτερης απήχησης στο κοινό, ένα ΜΜΕ δεν ενδιαφέρεται για την ακριβή ορολογία, αλλά προσπαθεί να βάλει τίτλους «πιασάρικους», ούτως ώστε να αγοράσει, να πουλήσει, να κερδίσει αναγνωσιμότητα, να προωθήσει τις ιδέες της. Είχε μεγάλη σημασία το ότι ακόμα και ο Ριζοσπάστης, που είναι εφημερίδα άμεσα συνδεδεμένη με το ΚΚΕ, έπεφτε στο «τριπάκι» να χρησιμοποιήσει τέτοιες φράσεις που στιγμάτιζαν τους πρόσφυγες. 

«Δεν υπάρχει πρωτοτυπία ή δεν υπάρχει πρωτοβουλία στις γλωσσικές επιλογές από τα ΜΜΕ» 

ΠτΘ: Μπήκες στη διαδικασία να κοιτάξεις από την πλευρά των αναγνωστών, τι είναι αυτό που προσελκύει τελικά και επιλέγουν να διαβάσουν οι αναγνώστες;
Δ.Ε.:
Πρέπει να δούμε πρώτα για ποιους αναγνώστες μιλάμε. Όσον αφορά τις εφημερίδες, πλέον δεν τις αγοράζει ο μέσος έφηβος ή ο μέσος άνθρωπος, επιλέγει περισσότερο να διαβάζει μέσω ίντερνετ. Στο ίντερνετ είναι ένας αγώνας ταχύτητας. Όποιος ανεβάζει πρώτος ένα θέμα κερδίζει περισσότερο κοινό. Βέβαια για να το ανεβάσει πρώτος κάτι χάνει από την ανάλυση της είδησης και από το πόσο εύστοχα είναι τα σχόλιά σου πάνω στην είδηση. Η πρακτική είναι δηλαδή να ανεβάσουν στο διαδίκτυο πρώτοι ένα θέμα, παρά να το ανεβάσουν καλά. Επενδύουν περισσότερο στην ταχύτητα παρά στην ποιότητα του άρθρου.
 
Εγώ είδα ότι στο δημοσιογραφικό λόγο κατά κάποιον τρόπο δημιουργείται ένα «λεξιλογικό κατεστημένο», μια ξύλινη γλώσσα του δημοσιογραφικού λόγου, κάποιες φράσεις που επαναλαμβάνονται και το ένα μέσο αναπαράγει στην ουσία τις φράσεις που χρησιμοποιεί το άλλο.  Δεν υπάρχει πρωτοτυπία ή δεν υπάρχει πρωτοβουλία στις γλωσσικές επιλογές από τα ΜΜΕ. Το κοινό επιλέγει την είδηση που είναι πιο έντονη, που έχει τη μεγαλύτερη ένταση και του δημιουργεί κάποιο φόβο. Όταν κάνει scanning κάποιος στις ειδήσεις, πιο εύκολα θα ανοίξει ένα άρθρο που πιστεύει ότι θα είναι κάποια τρομοκρατική επίθεση, ή κάτι που μπορεί να τον θίξει στην καθημερινότητά του, παρά κάτι πιο ανθρωπιστικό. Φοβάται και διαβάζει κάτι που θα του δώσει την ασφάλεια να φοβάται λιγότερο. 

«Πολλές φορές χρησιμοποιούμε λέξεις χωρίς να ξέρουμε τι λέμε» 

ΠτΘ: Πώς χρησιμοποιείς εσύ τα αποτελέσματα της έρευνάς σου αυτής και την εμπειρία σου φυσικά από το συνέδριο ή πώς θεωρείς ότι θα μπορούσες να το χρησιμοποιήσεις από δω και πέρα στην υπόλοιπη ζωή σου; Άλλαξε ο τρόπος που αντιμετωπίζεις πλέον ένα ρεπορτάζ και πού θεωρείς ότι γενικότερη εμπειρία και της εισήγησής σου και της παρουσίασης, θα σε βοηθήσει στη μετέπειτα πορεία σου;
Δ.Ε.:
Όσον αφορά τη ζωή μου σε προσωπικό επίπεδο, ήταν πολύ γόνιμο από πολλές απόψεις. Όσον αφορά το συνέδριο, βλέπεις τι γίνεται στον κλάδο με ουσιαστικές ομιλίες, βλέπεις σε ποιους τομείς υπάρχει μεγαλύτερη ανάπτυξη, και είναι ένα καλό εφαλτήριο για να προσδιορίσεις τα δικά σου ενδιαφέροντα. 
 
Σίγουρα υπάρχει και μια δικτύωση σε αυτές τις περιπτώσεις, κάνεις κάποιες γνωριμίες που είναι χρήσιμες για αργότερα, γιατί σε κάθε  δουλειά πιστεύω ότι παίζει ρόλο ο ανθρώπινος παράγοντας.
 
Όσον αφορά στην έρευνα και το τι μου άφησε εμένα προσωπικά, κατάλαβα με τον καλύτερο τρόπο ότι πολλές φορές λέμε λέξεις χωρίς να ξέρουμε τι λέμε. Πίσω από κάθε λέξη υπάρχει και μια ιδέα, υπάρχει μια προκατάληψη, ένα στερεότυπο, υπάρχει μια δυναμική. Δεν είναι κάτι στατικό η λέξη. Είναι ένα δυναμικό που εξελίσσεται.
 
Πάντα μου άρεσε να παρακολουθώ ειδήσεις. Τώρα προσέχω κάποιες φράσεις-κλειδιά, τις οποίες εγώ τις λέω «φράσεις έντασης». Βλέπω να «τσιγκλέβουν» τις φράσεις και στις ειδήσεις σαν λεζάντα ή σαν τίτλο άρθρου και, όταν μπαίνει κανείς μέσα, το περιεχόμενο μπορεί να είναι πολύ λιγότερο από αυτό που  «διαφημίζεται» απ' έξω ή ακόμη και εντελώς άσχετο με τον τίτλο.
 
Ακαδημαϊκά μου έδωσε κάποιες καλές κατευθύνσεις για το τι θέλω να κάνω αργότερα. Στην ουσία μιλάμε για τον κλάδο της κοινωνιογλωσσολογίας. Είναι μια μίξη κοινωνιολογίας και γλωσσολογίας, η μια επιστήμη χρησιμοποιεί την επιστήμη της άλλης για να καταλήξει σε κάποια συμπεράσματα, ανταλλάσουν τις μεθόδους τους. Ειδικότερα με ενδιαφέρει πλέον η κριτική ανάλυση του λόγου και η πολιτική κοινωνία.

ΓΝΩΜΕΣ

DUTH CORNER

Magazine