Κλιματική Αλλαγή: Η έννοια, η πραγματικότητα και οι τρόποι αποτροπής της

19.07.2019 09:53

Συνέντευξη: Νατάσσα Βαφειάδου

Αλεξάνδρα Γκεμιτζή, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του ΔΠΘ «Η Γη καθ’ όλη την διάρκεια των 4,5 δις ετών ζωής της υπέστη πιο ακραίες κλιματικές αλλαγές, ωστόσο τώρα ο άνθρωπος τις επιταχύνει»

Δείτε περισσότερα στο: http://www.paratiritis-news.gr/

Η πρόσφατη έντονη κακοκαιρία, με χαρακτηριστικά χαλαζόπτωσης και καταιγίδων αλλά και πτώση της θερμοκρασίας, που έπληξε εν μέσω θέρους και την χώρα μας, επανάφερε στον δημόσιο διάλογο την συζήτηση περί της κλιματικής αλλαγής. Δεδομένου δε ότι δυστυχώς στα αποτελέσματα της κακοκαιρίας, συγκαταλέγονται οι απώλειες ανθρώπινων ζωών, αλλά και οι ολικές καταστροφές σε αγροτικές εκτάσεις και λοιπές υποδομές, πυροδότησε ένα ευρύ κύμα αρχικά παραδοχής ότι η κλιματική αλλαγή συντελείται ήδη, δευτερευόντως ότι το ανθρώπινο είδος έχει συντελέσει τα μέγιστα στην ανάπτυξή του και φυσικά ένα κύμα παραδοχής των λύσεων που θα πρέπει να υπάρξουν ώστε να αποτραπούν τα «χειρότερα».
 
Επί του ζητήματος της κλιματικής αλλαγής λοιπόν συζητήσαμε με την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κ. Αλεξάνδρα Γκεμιτζή, η οποία βρέθηκε στα στούντιο του «Ράδιο Παρατηρητής 94fm».
 
Η ίδια προσπάθησε να ρίξει «φως» στην έννοια της κλιματικής αλλαγής και στον βαθμό που αυτή συντελείται σήμερα, μίλησε για τις εναλλακτικές επιλογές που υπάρχουν ώστε να προλάβουμε το ενδεχόμενο μεγαλύτερης εξέλιξής της, την ευθύνη καθενός εξ ημών τόσο στην διαμόρφωσή της έως σήμερα αλλά και στην ανακοπή της εξέλιξής της και τους τρόπους με τους οποίους η Γη, ως ζωντανός οργανισμός, προσπαθεί να αμυνθεί στα αποτελέσματα της ανθρώπινης παρέμβασης.
 
Ο λόγος στην ίδια…
 
ΠτΘ: κ. Γκεμιτζή η πρόσφατη κακοκαιρία που έπληξε και την χώρα μας, επανάφερε στην δημόσια σφαίρα την συζήτηση περί της κλιματικής αλλαγής. Κοινή συνισταμένη του συνόλου των τοποθετήσεων που ακούσαμε και διαβάσαμε, είναι ότι η κλιματική αλλαγή είναι κάτι το οποίο συντελείται ήδη στην Γη. Τι σημαίνει κλιματική αλλαγή και πώς εκφράζεται αυτή σήμερα, σε επίπεδο Ελλάδας;
Α.Γ.:
Σύμφωνα με τις τελευταίες εργασίες η Ελλάδα κατατάσσεται στα hot-spots της κλιματικής αλλαγής, οπότε αναμένουμε οι αλλαγές που θα έχουμε στο κλίμα να είναι πιο έντονες σε σχέση με άλλες περιοχές της Γης. Έχουμε κάποιες καιρικές μεταβολές που δεν συνάδουν με την περίοδο του καλοκαιρού, δηλαδή μας φαίνονται περίεργες, όπως επίσης πέρυσι είχαμε ένα πολύ ήπιο χειμώνα. Είναι όμως θέματα που αφορούν τον καιρό και τα οποία εγώ δεν θα τα χαρακτήριζα ως κλιματική αλλαγή. Κλιματική αλλαγή μπορούμε να ταυτοποιήσουμε για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, δηλαδή πρέπει να αναλύσουμε τις κλιματικές παραμέτρους σε εύρος αρκετών δεκαετιών. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε φέτος για κλιματική αλλαγή, επειδή απλώς είχαμε αυτά τα καιρικά φαινόμενα. Σίγουρα όμως αποτελούν ενδείξεις της. Προσωπικά, ως επιστήμονας, θέλω να εξετάσω μεγάλη χρονοσειρά, να αναλύσω δηλαδή τα δεδομένα χρόνων και να δω την εξέλιξή τους, γιατί, για παράδειγμα, αντίστοιχα με τα πρόσφατα φαινόμενα, είχαμε και το ’86. Η Γη στα 4,5 δισ. χρόνια που ζει έχει υποστεί τεράστιες κλιματικές αλλαγές και πιο ακραίες από αυτές που συμβαίνουν τώρα. Αυτό όμως που συμβαίνει τώρα είναι ότι ο άνθρωπος φαίνεται πως επιταχύνει με πολύ μεγάλους ρυθμούς αυτές τις αλλαγές τουλάχιστον τα τελευταία 100-150 χρόνια. 

«Η παραφιλολογία μας έχει οδηγήσει σε κάτι που δεν υφίσταται» 

ΠτΘ: Είναι βάσιμος ο φόβος που έχει δημιουργηθεί και τον βλέπουμε να εκφράζεται από τον κόσμο;
Α.Γ.:
Δεν θα ήθελα να περάσω κανένα μήνυμα φόβου ή καταστροφολογίας. Άλλωστε ανήκω στους επιστήμονες που δεν πιστεύουν ότι τελικά θα επέλθει ολική καταστροφή, όπως περιγράφει μια συγκεκριμένη ομάδα επιστημόνων. Υπάρχει βεβαίως και η τρίτη ομάδα επιστημόνων – βρίσκονται γύρω από τον Πρόεδρο Τραμπ –οι οποίοι ως αρνητές του φαινομένου, πιστεύουν ότι δεν υπάρχει κλιματική αλλαγή. Εγώ βρίσκομαι κάπου στη μέση. Ούτε ότι υπάρχει κάποια ακραία εξέλιξη κλίματος, ούτε ότι δεν υπάρχει. Έχουμε σοβαρές ενδείξεις ότι υπάρχει αλλαγή του κλίματος, αλλά θα πρέπει να εξετάσουμε συγκεκριμένους παράγοντες για να δούμε σε τι βαθμό αυτή επέρχεται. Για παράδειγμα πόση είναι η μέση αύξηση της θερμοκρασίας σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο; Η Συνθήκη του Παρισιού έδωσε τον 1,5˚C μέχρι το τέλος του αιώνα. Η παραφιλολογία μάς έχει οδηγήσει σε κάτι που δεν υφίσταται. Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό που παρακολουθεί τις κλιματικές αλλαγές, η άνοδος της θερμοκρασίας είναι 0,6-0,8˚C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή πριν την έναρξη της εντατικής καύσης υδρογονανθράκων, πετρελαίου και ορυκτών καύσιμων υλών. 

«Εφόσον αρνούμαστε να προσαρμοστούμε σε κάποιο πιο φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο ζωής, δεν είμαστε άμοιροι ευθυνών» 

ΠτΘ: Αυτό σημαίνει ότι οι αλλαγές που συντελούνται είναι ως ένα βαθμό λογικές;
Α.Γ.:
Έχουμε περάσει ξανά τέτοιες περιόδους στη Γη. Σήμερα διανύουμε την Ολόκαινο εποχή, ενώ έχουμε περάσει παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις περιόδους, όπου οι πάγοι για παράδειγμα ή οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες υπήρχαν και τότε. Δεν με εκπλήσσει αυτό αν αναλογιστώ τη γεωλογική ιστορία της Γης. Όμως, επειδή οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν με ταχείς ρυθμούς τα τελευταία 100 χρόνια, αυτό ως γεγονός με θέτει σε μια εγρήγορση. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να ελέγξουμε τον τρόπο με τον οποίον ο άνθρωπος επεμβαίνει στο κλίμα. Λέμε ότι φταίνε οι χώρες που παράγουν πολλά αέρια του θερμοκηπίου, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, που είναι οι κύριοι παραγωγοί αυτών των αερίων, και προκαλούν την αλλαγή στο κλίμα. Προσωπικά είμαι υπέρμαχος της άποψης ότι κάθε άνθρωπος έχει τη δική του συμμετοχή, με τον τρόπο ζωής του, στην παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου. Και εφόσον, ως μια δυτική κοινωνία που είμαστε πλέον, αρνούμαστε να προσαρμόσουμε αυτόν τον τρόπο ζωής μας σε κάποιο πιο φιλικό προς το περιβάλλον, νομίζω ότι δεν είμαστε άμοιροι ευθυνών. Έχουμε μερίδιο και αρκετά μεγάλο στην κλιματική αλλαγή. Φανταστείτε ότι όλοι ονειρευόμαστε πότε θα πάρουμε το αεροπλάνο να πάμε σε κάποια εξωτική χώρα ή να πάμε στην Ευρώπη ή να πάμε σε μια συναυλία, άλλοι για ψώνια, άλλοι για τα παιδιά τους κ.ο.κ. Δείτε στο εισιτήριό σας πόσα κιλά διοξειδίου του άνθρακα αντιστοιχεί κατ' άτομο σε αυτό το ταξίδι. 

«Είναι λυπηρό το φαινόμενο ότι στη Θράκη εξακολουθούμε να καίμε πετρέλαιο και οποιαδήποτε ορυκτά καύσιμα ενώ έχουμε πλούσια πηγή γεωθερμίας» 

ΠτΘ: Αυτό οφείλεται στην άγνοια της κατάστασης; Στην άγνοια κινδύνου ή ακόμα και σε απουσία εναλλακτικών επιλογών; Οι κυβερνήσεις και οι αρχές μιλούν για το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, αλλά με σχέδια που αφορούν στο απώτερο μέλλον…
Α.Γ.:
Σίγουρα υπάρχουν εναλλακτικές όπως το να δαπανηθούν ακόμα περισσότερα ποσά για έρευνα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε ό,τι αυτό αφορά. Στην Θράκη για παράδειγμα είναι λυπηρό το φαινόμενο ότι εξακολουθούμε να καίμε πετρέλαιο και οποιαδήποτε ορυκτά καύσιμα μπορείτε να φανταστείτε, ενώ έχουμε πλούσια πηγή γεωθερμίας. Η Θράκη είναι μια «θερμή» περιοχή «από γεννησιμιού της». Έχουμε κολλήσει σε ένα γραφειοκρατικό καθεστώς που καθιστά αδύνατη την εκμετάλλευση των γεωθερμικών πεδίων που διαθέτουμε και καθόμαστε και καίμε υδρογονάνθρακες. Το αν θα ξεκινήσει κάτι τέτοιο έγκειται καθαρά στην πολιτική βούληση. Αλλά και ο κόσμος δεν φαίνεται να αντιδρά σε αυτό. Δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για την εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Έχουμε πολλά γεωθερμικά πεδία στη Θράκη, που θα μπορούσαμε να τα χρησιμοποιούμε για παραγωγή ενέργειας. Θα μπορούσαμε επίσης να χρησιμοποιούμε και άλλες πηγές ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά δεν κάνουμε σχεδόν τίποτα, οπότε όλοι μας έχουμε ευθύνη. Έχω κι εγώ τη δική μου ευθύνη, γιατί ως καθηγήτρια στο  Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης θα έπρεπε να έχω έναν πιο ενεργό ρόλο.  Έχουμε μια αδράνεια ως Έλληνες, νομίζω, σε αυτόν τον τομέα. 

«Ως πολίτες δεν έχουμε καν εκπαιδευτεί στο κομμάτι της ανακύκλωσης» 

ΠτΘ: Σε επίπεδο πολιτών τι μπορεί να γίνει; Η λογική της ανακύκλωσης, του διαχωρισμού των απορριμμάτων μας κ.α. μπορεί να βοηθήσει τουλάχιστον ως ένα βαθμό στην αποτροπή των όποιων φαινομένων;
Α.Γ.:
Προσπαθώ κι εγώ ως πολίτης να ανακυκλώνω, παρόλα αυτά βλέπω ότι δεν έχουμε εκπαιδευτεί ούτε σε αυτό. Δεν ξέρουμε ακριβώς τι να πετάξουμε και σε ποιον κάδο, όπως επίσης υπάρχει το ερώτημα για το αν τελικά αυτά τα υλικά ανακυκλώνονται. Στην Κομοτηνή έχουμε αρκετούς μπλε κάδους και θα μπορούσαμε να τους χρησιμοποιήσουμε σωστά, απλώς προσωπικά δεν έχω δει κάτι να έχει γίνεται κάτι στον τομέα της ενημέρωσης. Πιστεύω ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας, ώστε να γίνουμε πιο φιλικοί προς το περιβάλλον, όχι μόνο ενεργειακά, αλλά γενικότερα. Πρέπει να σταματήσουμε να καταναλώνουμε με αυτούς τους ρυθμούς, να σταματήσουμε να έχουμε σαν όραμα ζωής τα ατέλειωτα ταξίδια, που δυστυχώς επιβαρύνουν πάρα πολύ τον πλανήτη αλλά και τις περιοχές που επισκεπτόμαστε. Αν δεν αλλάξουμε αυτό το life style, νομίζω πως και η θερμοκρασία θα συνεχίσει να αυξάνει και οι ρίποι και όλα τα συμπαρομαρτούντα αυτού του τρόπου ζωής. 

«Η Γη είναι ζωντανός οργανισμός και αντιδρά» 

ΠτΘ: Η Γη αντιδρά; Προσπαθεί δηλαδή  να προστατευτεί απέναντι σε όλα αυτά;
Α.Γ.:
Η Γη είναι ζωντανός οργανισμός. Έχει την αναπνοή της, τις παλίρροιες, τις άμπωτες, κ.ο.κ. και αλλάζει. Γερνάει και αυτή και το βλέπουμε, όπως ακριβώς ένας ζωντανός οργανισμός που ξεκίνησε στα νιάτα του και τώρα εξελίσσεται σταδιακά. Για μένα έτσι είναι η Γη. Έχω αφιερώσει άλλωστε και τη ζωή μου στη μελέτη της, οπότε μου αρέσει πιο πολύ να αλληλεπιδρώ με ένα ζωντανό ον, παρά να θεωρώ τη Γη κάτι άψυχο. Έχουμε δημοσιεύσει μια εργασία πρόσφατα στο Environmental Earth Sciences καθώς και σε ένα ακόμα έγκριτο επιστημονικό περιοδικό, μετά από πολύ εντατική κρίση. Στην εργασία αυτή είπαμε ότι πρέπει να δούμε τι συμβαίνει με τη φυτοκάλυψη. Είχαμε δει ότι διάφοροι άλλοι  επιστήμονες ανά τον κόσμο, παρατηρούσαν αυτή την αύξηση, με κάποια μόνο σποραδική μείωση στην Αφρικανική Σαβάνα που συνδεόταν όμως με άλλα δεδομένα. Αποφασίσαμε λοιπόν να δούμε τι συμβαίνει στην Ελλάδα, σε ένα τυπικό μεσογειακό περιβάλλον. Παρακολουθήσαμε με τηλεσκοπικά δεδομένα τι συνέβη από το 2000, από όταν και έχουμετις καταγραφές, μέχρι το 2018. Αυτό που παρατηρήσαμε και μας έκανε πάρα πολύ μεγάλη εντύπωση είναι μια έντονη αύξηση της φυτοκάλυψης, της παραγωγικότητας δηλαδή των φυτών. Δορυφορικά καταγράφεται το πόσο φωτοσυνθετικά ενεργά είναι τα φυτά, δηλαδή το πόσο πιο πράσινα είναι τα φυτά. Βλέποντας αυτή την αύξηση καταλάβαμε ότι κάπου πρέπει να οφείλεται. Σίγουρα κατά ένα τμήμα στην αύξηση της θερμοκρασίας και από εκεί και πέρα στην αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, καθώς σήμερα έχουμε θερμοκηπιακές συνθήκες. Από την άλλη όμως, φανταστείτε ότι μέσα σε ένα θερμοκήπιο, όσο πιο πολλά φυτά έχουμε, τόσο περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα απορροφούν, οπότε μπορούμε να πούμε ότι αυτό αρχίζει να δρα εξισορροπητικά. Η Γη δηλαδή αντιδρά και αντιδρά με αυτόν τον τρόπο. Οι επιστήμονες έχουμε χωριστεί σε δύο κατηγορίες. Οι μεν πιστεύουμε ότι η βλάστηση θα αναπτυχθεί, αλλά θα έχει ένα όριο μέχρι του οποίου  θα απορροφά διοξείδιο του άνθρακα και επομένως θα εξισορροπεί το κλίμα και οι άλλοι πιστεύουμε ότι θα συνεχίσει να δρα εξισορροπητικά και θα αυξάνεται συνεχώς. Βεβαίως κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί στο μέλλον, ωστόσο ως φαινόμενο αυτή τη στιγμή είναι θετικό. Επίσης θα πρέπει να πω ότι το φαινόμενο αυτό δεν έχει ενσωματωθεί στα κλιματικά μοντέλα και επομένως ενδεχομένως τα αποτελέσματά τους να είναι ελαφρώς μεροληπτικά προς το χειρότερο.
 
ΠτΘ: Καταληκτικά με όλα τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που έχετε στην διάθεσή σας, κρίνεται ότι η κλιματική αλλαγή θα λειτουργήσει αρνητικά στο απώτερο μέλλον για το μέλλον της ανθρωπότητας ή αισιοδοξείτε για κάτι διαφορετικό;
Α.Γ.:
Προσωπικά αν δεν δω δεδομένα δεκαετίας τουλάχιστον δεν μπορώ να μιλήσω για κλιματική αλλαγή. Συνήθως όταν αναλύουμε τα κλιματικά δεδομένα, κυρίως βροχόπτωση, θερμοκρασία απαιτείται μεγάλο χρονικό διάστημα. Το μέλλον για μένα δεν είναι τόσο τραγικό όσο περιγράφεται από τους  επιστήμονες που καταστροφολογούν. Είναι κάπου στη μέση. Είναι σαν την ζώνη ασφαλείας. Θα τη φορέσουμε στο τέλος, ακόμα κι αν έχουμε μεγάλη αβεβαιότητα για το τι θα συμβεί. Η αβεβαιότητα είναι τεράστια, οπότε δεν θα μπορούσα να καταθέσω άποψη για το τι θα συμβεί με βεβαιότητα. Πιστεύω ωστόσο ότι αυτή η τελική απόφαση θα παρθεί και ο πλανήτης θα οδηγηθεί στην ανάπτυξη και χρήση τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως αντίστοιχα πιστεύω τόσο στην πρόοδο της επιστήμης, και στην αλλαγή της νοοτροπίας ανθρώπων και κυβερνήσεων ώστε να ακολουθήσουν αυτή τη πορεία.

ΓΝΩΜΕΣ

DUTH CORNER

Magazine